SARBANI AHMED TÜRBESİ

Sarban Ahmed kimdir?Ahmedî, Ahmed, Kaygusuz, Sarban veya Şeyh Ahmed Sarban adlarıyla bilinen Sarban Ahmed, Hayrabolu’da doğdu. Kanunî Sultan Süleyman’ın 940 / 1533-1534 yılında çıktığı Irakeyn seferinde deveci başı olarak padişahın hizmetinde bulunduğu için Sarban Ahmed sanıyla tanındı. Ordu Karaman’da iken Bayramî şeyhi Pîr Ali Aksarayî ile görüştü ve ona bağlandı. Şeyhinden icazet aldıktan sonra memleketine dönüp irşad faaliyetine başladı. Hayrabolu’da on yedi yıl şeyhlik yaptı. 952 / 1545-1546 yılında vefat etti. Aynı yerde defnedildi. Cezbe ve keramet sahibi bir zat idi. Ahmedî mahlasının yanında bazı şiirlerinde Kaygusuz mahlasını da kullandı.Bayramî Melamîleri’nden Sarı Abdullah Efendi ise Sarban Ahmed’in Irakeyn Seferi’ne sersarban sıfatıyla katıldığını, Pîr Ali Aksarayî’nin ondaki yeteneği keşfedip kendisine iltifat ettiğini, sefer dönüşü ordudan ayrılarak onun yanında kaldığını, seyrü sülûk döneminde Ahmedî ve Kaygusuz mahlasıyla söylediği çok sayıda şiiri bulunduğunu kaydederek, “Varımı ol dosta verdim hanümanım kalmadı / Cümlesinden el yudum pes dü cihanım kalmadı” beytiyle başlayan şiirini ve hanımıyla ilgili bir menkıbesini nakleder. Pîr Ali Aksarayî’nin oğlu İsmail Ma‘şûkî’nin idamının ardından Bayramî Melamîleri’nin başına Sarban Ahmed geçmiştir (Azamat 2009: 132).Bazı araştırmacılar tarafından şiirleri Dukakinzade Ahmed Beğ ile karıştırılmıştır. Abdülbaki Gölpınarlı, 1932’de yayımladığı Kaygusuz Vize’li Alaeddin kitabı ile Melamilik ve Melamiler adlı eserinde veAtsız Mecmuası'nda Dukakinzade Ahmed Beğ ile Şeyh Ahmed-i Sarban Efendi’yi aynı kimse kabul etmiş, Vizeli Kaygusuz Şeyh Alaeddin Ali Efendi’nin, hocası Ahmed-i Sarban Efendi için yazdığı şiirleri “Pîri Dukakinzade Ahmed Beğ’e medhiyedir.” demiş (Gölpınarlı: 44); ancak sonradan bu görüşlerinde yanıldığını ve verdiği bilginin yanlış olduğunu kabul etmiştir (Yunus Emre: Hayatı: 297-298). Tasavvufi bir derinlik ile şiirler kaleme alan Ahmed Efendi divanında devlet büyüklerinden bahsetmemiş ve onlar için kaside yazmamıştır. Manzumelerinde sanatlı ve süslü bir dilden kaçınmış, sadeliği tercih etmiştir. Dîvan'ında Eski Anadolu Türkçesinin ses hususiyetleri görülür.Eserleri:Divan: Şiirleri ve divanı, Dukakinzade Ahmed Bey ile karıştırılmıştır. Bir görüşe göre de Sarban Ahmed’in asıl adı Dukakinzade Ahmed’dir. Böyle bir karışıklık olmakla beraber Ahmed Sarban veya Dukakinzade Ahmed Bey adına kayıtlı divan nüshaları üzerine bir doktora tezi hazırlanmıştır (Süzer, 1994). Ayrıca divanın Üsküdar Hacı Selim Ağa Kütüphanesi’nde bulunan iki nüshası üzerine bir yüksek lisans tezi (Kayabaşı, 1995) hazırlanmıştır (Azamat 2009: 132-133). Divanında arifane ilahiler ve aşıkane şiirler vardır.Ayrıca müritlerine gönderdiği bazı mektupları vardır.Mektûbat: Çeşitli yazma kütüphanelerde nüshaları mevcuttur. Ahmed Sarban Efendi bu mektuplarında halde, sözde, işte ve her durumda İslamiyete uymayı; talebelerinin birlik ve beraberliğini, iyi ahlakı, doğru itikadı, Bayrami-Melami adabını ve erkanını, Ehl-i Beyt sevgisini, veli dostlara ve evliyaya muhabbeti ve bunların hallerini bildirmekte ve ihlası, takvayı tavsiye etmektedir.